7. CHAAM                                                                                                       volgende locatie

De ‘oude’ St. Antonius heet nu ‘Ledevaert’.
Op de plaats waar nu de Ledevaertkerk staat, stond reeds in 1423 een kapel. Deze kapel was gewijd aan Sint-Antonius Abt. Met de vervanging van de kapel door een grotere parochiekerk (ook gewijd aan St. Antonius) werd in 1461 begonnen. Waarschijnlijk zijn het koor en het transept (dwarsschip) in de jaren 1460-1470 gebouwd, het schip van de kerk kwam later gereed. De markante, gothische toren verrees in het eerste kwart van de zestiende eeuw. In het begin van de 17e eeuw ontstond een kleine protestantse gemeente in Chaam. Ze bouwden in 1615 een klein houten kerkje, een ‘predickhuys’. Na 1648 (einde Tachtigjarige Oorlog) was ook in Chaam de openbare uitoefening van de katholieke godsdienst verboden en aldus werd de parochiekerk (de St. Antonius) van Chaam in beslag genomen door de protestanten. Voortaan moesten katholieken naar de mis in een schuurkerk.

Een naam, een klok en de letter N.
De middeleeuwse kerk is nog steeds in bezit van de protestantse gemeente en heeft de naam Ledevaert gekregen, vernoemd naar een zeer oude luidklok uit 1392. Deze klok is na het opblazen van de kerktoren in 1944 ongeschonden uit het puin tevoorschijn gekomen. Het randschrift van de klok luidt: Ledenaert is miine naeme, miin luut si gode bequame: m:ccc:xcii (Leonard is mijn naam, moge mijn geluid God welgevallig zijn 1392).
Men heeft de naam van de luidklok als Ledevaert gelezen. Wetenschappelijk onderzoek in 2001 heeft echter uitgewezen dat de naam niet als Ledevaert gelezen moet worden maar als Ledenaert. Bij het maken van de gietmal is de letter n ondersteboven op de sierrand terechtgekomen. En met Ledenaert wordt dan St. Leonardus bedoeld. De Protestantse gemeente heeft besloten de eenmaal gekozen naam te handhaven.

St. Leonardus.
Leonardus werd in 440 tot paus gewijd, hij zorgde ervoor dat Atilla de Hun Italië niet verder veroverde. Hij wordt afgebeeld met een gouden mantel en maakt een afwerend gebaar, waardoor de Hunnen terugdeinzen.

De nieuwe ‘St. Antonius’’.
In 1841 werd met de bouw van een kerk voor de katholieken in het dorpscentrum begonnen; het jaar daarop werd de kerk gewijd aan St Antonius. Deze classicistische 'waterstaatskerk' verving men in 1926 door het huidige neo-gotische gebouw.
De kerk bezit een relikwie van Antonius Abt. In 1750 gaf de bisschop van Antwerpen toestemming om de reliek publiekelijk in Chaam te mogen vereren. Verder heeft de kerk een houten cultusbeeld van St. Antonius Abt uit het begin van de 16e eeuw. Het stelt de heilige voor in een kleed dat met een gordel wordt samengehouden en waarover hij nog een mantel en schouderkap draagt. De staf, die hij vroeger waarschijnlijk in de rechterhand (die vernieuwd is) hield, is verdwenen; in zijn linkerhand houdt hij een boek en een bel; het varken staat aan zijn linkervoet.

St. Antonius.
Antonius werd rond 250 jaar na Chr. in Midden-Egypte geboren en leefde, na de dood van zijn ouders, als kluizenaar in de woestijn. Daar probeerde de duivel hem telkens in diverse gedaantes te verleiden: als afzichtelijk monster, als mooie vrouw, maar ook als varken. Antonius wordt ook wel ‘’Antonius de kluizenaar’’ en ‘Antonius met het varken’’ genoemd. Op afbeeldingen is Antonius als volgt te herkennen: met een T- kruis als staf, met afbeeldingen van zijn ‘verzoekingen’, met een bel en…..met een varken. Hij was o.a. pestheilige en beschermheilige van slagers en boeren.

St. Antonius en de zegening van “de Meelzakjes”
Toen de parochiekerk in 1750 een echt relikwie verwierf van St. Antonius, was dat een aanleiding voor velen (maar vooral boeren) om een bedevaart naar Chaam te maken. Aldaar werden zakjes veevoer (‘’ de meelzakjes’’) gezegend, die vervolgens door de boeren vermengd werden met hun voorraden veevoer. Daarmee hoopten ze het Antoniusvuur (een dodelijke varkensziekte) te voorkomen. Rond 1980 kwamen nog steeds boeren uit de omgeving, tot Baarle-Nassau toe, op de feestdag van St. Antonius Abt (17 januari) naar de plechtige hoogmis.
In 1993 stelde de pastoor dat de verering al enige jaren niet meer het karakter van een bedevaart heeft. Uit de omliggende dorpen zoals Alphen en Ulicoten kwamen nog slechts 10 à 15 belangstellenden.

Een toren, van plaats en gedaante veranderd.
Zaterdag 28 oktober 1944 bliezen de terugtrekkende Duitsers de kerktorens van de Ledevaertkerk en de St. Antoniuskerk op. Bij de restauratie van de Ledevaert kort na de Tweede Wereldoorlog werden alleen het koor, het transept en één travee van het schip hersteld. De toren van de Ledevaertkerk werd niet weer opgebouwd, maar kwam in een andere gedaante op een andere plek terug. Het markante, middeleeuwse bouwwerk werd in 1948 de inspiratiebron voor de nieuwe toren van……. de St. Antoniuskerk!
Naast de Ledevaertkerk staat nog een restant van de opgeblazen toren: een peervormige bakstenen bekroning.

Onze Lieve Vrouwe ter Sneeuw.
De kapel bij Thijskesbos kent een interessante legende, die de aanleiding vormde de kapel te bouwen. In een oud boek wordt de geschiedenis verhaald van Willem Verreyt, een marskramer uit Baarle. In het jaar 1645 was deze Willem op weg naar Chaam op de vooravond van de festiviteiten rond de naamdag van St. Antonius. Op de heide tussen Baarle en Chaam vond hij een houten Mariabeeldje. Alhoewel het sneeuwde was het beeldje droog. Na de vondst van het beeldje vervolgde hij zijn weg en werd overvallen door twee soldaten. De eerste soldaat richtte zijn geweer, maar Verreyt sloeg het uit zijn handen. De tweede soldaat zet zijn geweer op het hart van Verreyt en schoot. Maar als door een wonder verwonde de kogel de marskramer niet. Het Mariabeeldje was zijn redding geweest. Het werd in een kapel van Werbeek geplaatst en staat bekend als: Onze Lieve Vrouwe ter Sneeuw. In 1974 werd het beeld gestolen en is sindsdien spoorloos.
In de Tweede Wereldoorlog ontstond onder de bewoners van Chaam het idee om een kapel te bouwen. De toenmalige kapelaan vertelde het verhaal van Willem Verreyt en het Mariabeeldje te Werbeek. Het verhaal sprak de mensen aan en men besloot de nieuwe kapel te wijden aan Onze Lieve Vrouw ter Sneeuw.
In 1943 was de kapel bij Teskesbos gereed. Er werd een nieuw beeld gemaakt van Onze Lieve Vrouwe ter Sneeuw, dat men in de kapel plaatste. In 1954 heeft het oorspronkelijke beeld uit Werbeek zelfs nog enige tijd in de kapel bij Thijskesbos gestaan vanwege de festiviteiten rond het Mariajaar.

Kopie van Mariabeeldje
Sedert 8 december 1954 is de St. Antoniusparochie van Chaam in het bezit van een kopie van het Mariabeeld van Werbeek. Deze kopie bevat een stukje hout uit de voet van het originele beeld uit Werbeek. Zowel in de kerk als bij de kapel komen nog altijd bezoekers om te getuigen van hun devotie tot Maria.

Korenmolen “de Hoop” te Chaam
De korenmolen van Chaam werd in 1865 gebouwd en is een beltmolen. Dit type molen werd op een natuurlijke of kunstmatige heuvel gebouwd. In de heuvel werd een doorgang gemaakt, waar men met paard en wagen in en uit kon rijden. Het meel in de ‘’meelzakjes” werd vrijwel zeker in deze molen gemalen, waardoor de molen eigenlijk ook een (kleine) rol speelde in de festiviteiten rond St. Antonius. Tegenwoordig is in de molen een restaurant gevestigd.



LOCATIE KUNSTENAAR ONTWERP
HOME PROJECTINFO LOCATIES KUNSTENAARS NIEUWS EDUCATIE ROUTE DOWNLOAD CONTACT